معنی شعر بسیار سفر باید تا پخته شود خامی از سعدی - مسافرت رو

معنی بسیار سفر باید تا پخته گردد خامی / صوفی نگردد صافی تا درنکشد جامی

واژه سفر به معنای مسافرت، درنوردیدن آفاق و گذار از سرزمینی به سرزمین دیگر به همراه پشت سر نهادن مراحل سلوک است. کلمه پخته در اینجا به مفهوم انسان باتجربه، آزموده، کاردان، کمال یافته و رهاشده از نادانی به کار می رود. واژه خامی دلالت بر ناآزمودگی، ناپختگی، بی تجربگی، نارسایی در خرد و عاری بودن از فهم ژرفای هستی دارد. کلمه صوفی بیانگر پشمینه پوش، اهل طریقت، زاهد گوشه نشین و پیرو مسلک تصوف در سنت اسلامی است. واژه صافی به مفهوم پاکیزه، زلال، پیراسته از هرگونه ناپاکی و بی آلایش بودن ضمیر و درون انسان به شمار می آید. عبارت فعلی درنکشد از مصدر درکشیدن، به معنای لاجرعه نوشیدن، سر کشیدن، فرو بردن و چشیدن تمامی باده تا واپسین قطره است.

انسان ناآزموده و بی تجربه نیازمند آن است که راه های دور و درازی را درنوردد و رنج سفرهای متعددی را بر جان هموار کند تا از کجی و نارسایی به کمال و پختگی دست یابد. تکامل ادراک و کمال شخصیت آدمی هرگز در گوشه گیری و آسایش حاصل نمی گردد، بلکه در سایه آزمودن جهان بیرونی شکل می گیرد. سالک راه حقیقت نیز تا زمانی که طعم زلال باده معرفت و عشق حقیقی را نچشد، هرگز درونش از ریا، آلایش و خودبینی پاک نخواهد گشت. خرقه صوفیانه به خودی خود مایه رستگاری نیست و صفای باطن در گرو رهایی از تعصبات خشک ظاهری است. تا هنگامی که روح انسان با حقیقت شهود و پیوند عاشقانه سیراب نگردد، زنگار ناخالصی ها از آینه دل او زدوده نخواهد شد.

در مصراع نخست، صنعت تمثیل و کنایه بسیار معروفی وجود دارد که طی آن پخته شدن کنایه از کسب کمال، فرزانگی و پختگی شخصیتی است. تقابل معنایی و صنعت تضاد دل انگیزی میان دو صفت پخته و خام در بافت حکمت آمیز سخن شکل گرفته است. در مصراع دوم، جناس شبه اشتقاق یا جناس زاید بسیار لطیفی میان دو واژه صوفی و صافی مشهود است که موسیقی کلام را ارتقا می دهد. کلمه جام استعاره مصرحه از باده ناب عشق، معرفت شهودی و کشف و شهود درونی در برابر ریاکاری صوفی نمایان است. همچنین عبارت درکشیدن جام کنایه از فنای تام در تجربه حقیقت و ایثار کردن تمامیت هستی در مسیر وصول به خلوص باطن دانسته می گردد.

معنی گر پیر مناجات است ور رند خراباتی / هر کس قلمی رفته ست، بر وی به انتهای

کلمه پیر به معنای مرشد، سالخورده، پیشوای اهل طریقت، راهنمای مذهبی و پیشاهنگ عبادتگاه ها به کار می رود. واژه مناجات دلالت بر راز و نیاز با پروردگار، دعاخوانی شبانه، تضرع در پیشگاه الهی و عبادت باطنی دارد. واژه رند در کاربرد ادبی به معنای انسان زیرک، رها از قید تعلقات صوری، بی اعتنا به ملامت خلق و ظاهرستیز است. کلمه خراباتی به مفهوم مقیم کوی باده فروشان، باده نوش، ویران نشین و گسسته از زهد ریایی مورد استفاده قرار گرفته است. عبارت قلمی رفته ست کنایه از تقدیر ازلی، سرنوشت رقم خورده، حکم پیشین آفرینش و خط تقدیر ثبت شده در لوح محفوظ است. کلمه انتها به معنای عاقبت کار، فرجام زندگی، سرنوشت انتهای و حقیقت مقدر هر فرد دانسته می گردد.

تفاوتی ندارد که شخص در کسوت عابدی شب زنده دار و اهل راز و نیاز شبانه باشد یا در زمره رندان می پرستی که مقیم ویرانه ها گشته اند. در دادگاه عدل الهی، چهره های متظاهر به عبادات و انسان های فارغ از نام و ننگ ظاهری در یک مرتبه سنجیده می شوند. برای هر آفریده ای از پیشگاه ازل و در آغاز پیدایش، سرنوشتی محتوم و تقدیری گریزناپذیر رقم زده شده است. انتها کار هر انسانی متناسب با همان حکم پیشینی است که نگارنده سرنوشت بر صفحه هستی او انشا کرده است. هیچ بنده ای از حدود دایره مشیت آفریدگار بیرون نتواند رفت و فرجام کار هر دو طایفه به دست قدرت حق تعین پذیرفته است.

صنعت تضاد معنایی بسیار شگرفی میان دو ترکیب پیر مناجات (مظهر زهد و طاعت صوری) و رند خراباتی (مظهر بی باکی و شکستن تعصبات) برقرار است. عبارت قلمی رفته ست کنایه بلیغ و شناخته شده ای از صدور حکم سرنوشت و تثبیت قضای ازلی بر پیشانی موجودات است. در این بیت، تلمیح دل نشینی به ماجرای نگارش حقایق آفرینش در لوح محفوظ به وساطت قلم تکوین مشهود است. واژگان پیر، مناجات، رند، خراباتی، قلم و انتها دارای تناسب کلامی و مراعات نظیر محکمی هستند که ساختار بیت را انسجام می بخشند. مفهوم بیت حامل بار معنایی تقابل جبر و اختیار است که با نگاهی تسلیم جویانه در برابر مشیت حضرت باری تعالی صورت بندی شده است.

معنی فردا که خلایق را دیوان جزا باشد / هر کس عملی دارد، من گوش به انعامی

واژه فردا در اصطلاح و آموزه های دینی به روز واپسین، قیامت، روز رستاخیز و انتها دفتر این جهان خاکی اشاره دارد. کلمه خلایق جمع واژه خلق به معنای تمامی آفریدگان، آدمیان، بندگان و جملگی انسان های روی زمین است. ترکیب اضافی دیوان جزا به معنای دادگاه حسابرسی الهی، محکمه بازخواست کردارها، جایگاه پاداش و کیفر اعمال انسان هاست. واژه عمل بیانگر کردار، کارنامه حسنات، عبادات ظاهری و دستاورد تلاش فردی در دوران حیات دنیوی است. ترکیب کنایی گوش به انعام بودن دلالت بر چشم انتظار بودن، امید بستن، چشم داشت به بخشش، انتظار کرم و تکیه بر فضل پروردگار دارد.

در روز محشر که خداوند دادگاه بزرگ عدالت را برپا می سازد و اعمال تمام آفریدگان پیش رویشان گگردده می گردد، غوغایی بزرگ خواهد بود. در آن صحنه دلهره آور، هر انسانی برای نجات خویشتن کارنامه ای از حسنات و طاعات ذخیره شده اش را پیش می آورد. مردم برای رهایی از آتش خشم به عبادات و طاعات گذشته خویش می بالند و پاداش طلب می کنند. اما من در آن موقف مهیب، کارنامه ای تهی از حسنات دارم و با دست های خالی در محضر حق ایستاده ام. تمام تکیه گاه و دلخوشی من در آن روز، چشم انداختن به بخشایش، کرم، عفو بی کران و پاداش تفضلی ذات باری تعالی است.

واژه فردا مجاز با علاقه زمانی از یوم الحساب و برپایی دادگاه محشر است که در ادبیات پارسی رواج دیرینه دارد. ترکیب دیوان جزا استعاره مکنیه ای است که طی آن عدالت الهی به دستگاه دیوان سالاری و محکمه حسابرسی دقیق همانند شده است. عبارت گوش به انعام بودن کنایه از نادیده انگاشتن شایستگی فردی، احساس شرمساری محض و دلبستگی کامل به فیض و عطای الهی است. صنعت تضاد بارزی میان خودبسندگی بر پایه عمل از سوی خلایق و نیازمندی متواضعانه شاعر در قالب تمنای انعام خلق شده است. واژگان فردا، خلایق، دیوان، جزا، عمل و انعام شبکه ای از مراعات نظیر پیرامون صحنه معاد را در این بیت سامان داده اند.

معنی ای بلبل! اگر نالی، من با تو هم آوازم / تو عشق گلی داری، من عشق گل اندامی

واژه بلبل به معنای هزاردستان، عندلیب، پرنده خوش نوا و مظهر ناله سرایی در ادبیات غنایی و دلباخته جاودان گل سرخ است. فعل مضارع نالی از مصدر نالیدن، به مفهوم فغان سر دادن، سوزناک خواندن، گریه و زاری کردن و شرح اندوه گفتن به کار می رود. کلمه هم آواز دلالت بر هم صدا، هم درد، همراه در سرایش نوای اندوه و شریک در گریه و ناله جانسوز دارد. واژه گل به معنای گیاه زیبا و لطیف بوستان است که نماد معشوق بی وفا و زودگذر در ادب کلاسیک به شمار می رود. صفت مرکب گل اندام به مفهوم محبوبی با پیکری چون گلبرگ، بدنی لطیف، اندامی خوش بو، رعنا، نازک بدن و دارای حُسن مطلق است.

ای بلبل شیدا، اگر تو از داغ فراق و بی وفایی محبوب زاری سر داده ای، بدان که من در این سوز و ناله کاملا با تو هم صدا هستم. تو تنها نیستی و فریادهای اندوه بار تو همیشه با نغمه های حزین و گدازنده جان من همراه و هم نوا خواهد بود. تفاوت رنج ما در این است که تو به دیدنی گلی در باغ دل سپرده ای و در حسرت پرپر شدن آن شیون می کنی. اما من اسیر زیبایی محبوبی آدمی زاد و ماه جبین هستم که اندامش از گلبرگ های باغ نیز لطیف تر، خوش بوتر و فریبنده تر است. از این رو، سوز درون و سوزندگی فریادهای من به سبب عظمت و والایی معشوقم، به مراتب از رنج تو پایدارتر و سترگ تر است.

در آغاز بیت، صنعت تشخیص و تجسیم از رهگذر منادا قرار دادن پرنده بلبل و نسبت دادن عواطف انسانی عشق و شکوه به او جلوه گر است. صنعت تشبیه تفضیل بسیار شگفتی میان عشق بلبل به گل و عشق سراینده به گل اندام تصویر شده که برتری اندوه عاشق را اثبات می کند. صفت مرکب گل اندام استعاره مصرحه از معشوق دلربا، لطیف تن و بی همتایی است که حسن و کمال انسانی دارد. واژگان بلبل، نالیدن، آواز، گل و گل اندام شبکه متناسبی از مراعات نظیر حوزه گلستان و دلدادگی را پدید آورده اند. صنعت تکرار و التذاذ صوتی از واژه گل در دو مصراع، نوعی موسیقی درونی زیبا و ترنم دل انگیز به کالبد بیت دمیده است.

معنی سروی به لب جویی، گویند چه خوش باشد / آنان که ندیده ستند، سروی به لب بامی

واژه سرو درختی همیشه سبز، آزاد، راست قامت و نماد کمال بلندی، راستی و تعادل اندام در ادب فارسی است. کلمه لب در کاربرد مکانی به معنای حاشیه، کناره، کرانه و ساحل مرزهای جغرافیایی مانند کنار نهر یا لبه پشت بام به کار می رود. واژه جوی به مفهوم نهر آب روان، گذرگاه جویبار و آبراهه ای است که در پای درختان باغ ها به چرخش درمی آید. ترکیب چه خوش باشد گزاره ای تحسینی و شگفتی آور به مفهوم چقدر دلپذیر، دیدنیی، روح افزا، چشم نواز و فرح بخش است دانسته می گردد. کلمه بام به معنای پشت بام، بلندی خانه، لبه افق کاشانه و جایگاهی رفیع برای رخ نمایی ساکنان سرا است.

کسانی که در توصیف طبیعت زبان می گشایند، رویش و خرامیدن درخت سرو را بر کرانه جویباری زلال، منظره ای بی نهایت دل فریب می دانند. این مردمان با شور و شعف از سایه سار دلکش و جلوه باوقار درختی سبز در کنار آب های زلال باغ داد سخن می دهند. اما چنین برداشتی تنها ویژه آن دسته از بینندگانی است که افق دیدشان به زیبایی های طبیعت بی جان و نباتات محدود مانده است. این غافلان هرگز معشوقی راست قامت و رعنا را نظاره نکرده اند که با چهره ای چون ماه بر لبه پشت بام عمارت جلوه گری کند. اگر آنان لحظه ای قامت بلند و والای یار مرا بر بلندی ایوان می دیدند، سرو بوستان و جویبار را یکسره از یاد می بردند.

واژه سرو در مصراع نخست در معنای حقیقی درخت سبز باغ به کار رفته اما در مصراع دوم استعاره مصرحه از قد بلند معشوق است. جناس تام یا شباهت لفظی میان دو واژه سرو در دو مصراع، زیبایی و استحکام هنری بیت را دوچندان ساخته است. ساختار کلام بر پایه صنعت تشبیه تفضیل شکل گرفته و جلوه معشوق بر بام، بسیار برتر از جلوه سرو بوستان تصویر شده است. مراعات نظیر شگرفی میان واژگان مرتبط با طبیعت و محیط پیرامون از قبیل سرو، لب، جوی، دیدن و بام تعبیه شده است. تعبیر سروی به لب بامی کنایه از تجلی شوکت آمیز، فتح کننده و بی پرده جمال جانان بر فراز خانه برای خیره کردن دیدگان است.

معنی روزی تن من بینی، قربان سر کویش / وین عید نمی باشد الا به هر ایامی

واژه تن به معنای کالبد جسمانی، پیکر خاکی، وجود مادی و سراپای اندام آدمی در برابر گوهر روان و جان است. کلمه قربان دلالت بر ذبیحه، فداکاری، جان نثاری، پیشکش جان و هدیه دادن خون خود در راه هدفی مقدس دارد. ترکیب اضافی سر کوی به معنای کوچه محبوب، حریم درگاه معشوق، کوی دوست و بارگاه وصال دلدار در ادبیات غنایی است. واژه عید به مفهوم روز جشن، هنگام شادمانی عمومی، روز قربانی کردن و هنگام تقرب جستن به بارگاه معبود به کار می رود. کلمه ایام جمع واژه یوم به معنای روزگاران، گذشت روزها، اعصار، ادوار تاریخی و روزهای طولانی و پراکنده در تقویم است.

انتها روزی فرا خواهد رسید که پیکر خونین و جان باخته مرا در آستانه کوچه محبوب و درگاه دوست فداشده خواهی دید. من تمامیت جسم و جان ناچیز خود را مانند حیوانی نذری در پیشگاه قدم های او سر می برم و به خاک می افکنم. این مرگ سراسر اشتیاق، نه یک نابودی بلکه بزرگ ترین جشن شادمانی و عید تقرب من به حریم وصال دلدار خواهد بود. اما این عید بزرگ و فرخنده مانند اعیاد تقویمی نیست که در هر روزی از ایام سال رخ دهد و تکرارپذیر باشد. رسیدن به مقام فداکاری در کوی یار، توفیقی نایاب و نعمتی بس گران بهاست که تنها پس از گذشت سال ها رنج برای هر دلی میسر می گردد.

در این بیت، تلمیح بسیار آشکار و زیبایی به آیین عید قربان و ذبح اسماعیل در مسیر سرسپردگی و وفاداری نهفته است. تعبیر قربان سر کوی بودن کنایه از نهایت تسلیم، گذشتن از خویشتن، پایبندی به پیمان وفا و جانبازی خالصانه در راه دلدار است. صنعت تضاد ظریفی میان واژه تن (ناپایدار و مادی) و دستیابی به عید (که نماد جاودانگی و جشن روحی است) نمایان است. شاعر در این بیت مرگ در کوی معشوق را با اغراقی شورانگیز نه تنها رنج نمی داند، بلکه والاترین بزم شادمانی می خواند. مراعات نظیر پیوسته ای میان عناصر آیینی و زمانی شامل تن، قربان، کوی، عید و ایام با استواری ساختاری در شعر گنجانده شده است.

معنی ای در دل ریش من، مهرت چو روان در تن / آخر ز دعاگویی یاد آر به دشنامی

صفت ریش به معنای مجروح، خسته، زخمی، رنجور، چاک چاک و دردکشیده از تیر جفا و دشنه بی مهری معشوق است. کلمه مهر به مفهوم عشق، محبت، پیوند عاطفی، دوست داری و تعلق خاطر عمیق به جانب یار تلقی می گردد. واژه روان در این جایگاه به معنای روح، جان لطیف، مایه حیات، نسیم تنفس و جوهر زنده نگاه دارنده کالبد آدمی است. صفت فاعلی مرکب دعاگو به معنای خیرخواه، درودفرستنده، ثناگوی همیشگی، خادم معنوی و خواستار همیشگی سلامت محبوب است. واژه دشنام به معنای سخن تند، ناسزا، کلام درشت، سخنان طعنه آمیز و عتاب های قهرآلود از جانب دلدار به شمار می رود.

ای محبوبی که محبت آتشین و عشق دلنشین تو در اعماق سینه مجروح من، درست همانند جان در تاروپود بدنم جاری و ساری است. همان گونه که تن آدمی بدون حضور روح نامرئی به سرعت می پژمرد، دل رنجور من نیز حیاتش را از مهر تو وام می گیرد. تو برای جان من عین حیات هستی، بنابراین سزاوار نیست که این دلباخته مجروح را در کنج فراموشی مطلق رها سازی. دست کم این عاشق را که پیوسته برای سلامت تو دست به دعا برمی دارد، حتی با بر زبان راندن دشنامی درشت یاد کن. برای من شنیدن کلامی تند و عتاب آلود از لب های شیرین تو، بسیار گواراتر از روبرو شدن با سکوت سرد و بی اعتنایی مطلق است.

صنعت تشبیه تمثیل بسیار درخشانی در مصراع اول به کار رفته که پیوند عشق با دل را به دمیده شدن روح در کالبد همانند ساخته است. صنعت تضاد مفهومی چشمگیری میان دعاگویی (نهایت ادب و تکریم) و دشنام دادن (نهایت درشتی و تندی کلام) به وجود آمده است. عبارت یاد آوردن به دشنامی کنایه از ترجیح دادن خشم و توجه منفی معشوق بر نادیده گرفته شدن و بی توجهی کامل اوست. واژه روان دارای ایهام تبادر و معنایی لطیفی است که هم جان شیرین را می رساند و هم مفهوم جاری و متحرک بودن را تداعی می کند. تناسب و مراعات نظیر منسجمی میان واژگان مرتبط با حیات و بیان چون دل، ریش، روان، تن، دعاگو و دشنام دیده می گردد.

معنی باشد که تو خود روزی از ما خبری پرسی / ورنه که برد هیهات، از ما به تو پیامی

کلمه امیدی باشد به معنای امید است، شاید، بو که، ممکن است، آرزومندم و امید می رود که چنین واقعه ای رخ دهد به کار می رود. ضمیر جمع ما در ادب فارسی به عنوان نشانه ای از خاکساری و شکسته نفسی به جای ضمیر منِ تنها نشسته است. عبارت خبری پرسی کنایه از دلجویی کردن، احوالپرسی، توجه نشان دادن، تفقد نمودن و جویا شدن حال بیچارگان است. واژه صوتی عربی هیهات برای بیان حسرت شدید، دریغ، دوری از امکان وقوع، ناشدنی بودن و افسوس بی کران به کار می رود. واژه پیام دلالت بر پیام، سخن کوتاه درود، شرح دردمندی و نامه عاشقانه دارد که از طریق قاصد ارسال می گردد.

تنها مایه امید من این است که شاید روزگاری مهربانی بر دلت سایه افکند و خودت از سر لطف جویای احوال ما شوی. اگر تو با پای خویش به سراغ این گرفتار نیایی و التفاتی به کار نبندی، هیچ راه دیگری برای خبرگیری باقی نمی ماند. زیرا صد افسوس و دریغ که در این جهانی بی رحم، هیچ پیک و نامه رسانی جسارت آن را ندارد که پیامی از ما به بارگاه تو برساند. فاصله پایگاه رفیع تو با فرودستی من چنان ژرف است که هیچ کس شهامت و توانایی وساطت میان ما را در خود نمی بیند. بنابراین اگر عاطفه خودت گره گشایی نکند، صدای این عاشق مهجور تا ابد در خاموشی و فراموشی خفه خواهد شد.

صوت تحسرآمیز هیهات در کانون مصراع دوم نشسته و حسرت عمیق، فاصله بی انتها و ناممکن بودن وصال مستقیم را مجسم می سازد. عبارت از ما خبری پرسی کنایه بلیغی از بازگشت عطوفت یار، آغاز دوباره عنایت و شکستن مهر سکوت در برابر محنت عاشق است. ساختار جمله که برد… پیامی متضمن صنعت استفهام انکاری است که نشان می دهد هیچ فردی هرگز قادر به بردن این پیام نخواهد بود. تقابل هنرمندانه ای میان دو سرنوشت محتمل یعنی تفقد خودجوش دلدار در برابر ناامیدی مطلق از رسیدن پیام تنیده شده است. مراعات نظیر لطیفی میان الفاظ پیام رسانی و عاطفی از قبیل روزی، خبر، پرسیدن، هیهات و پیام پیوند درونی متن را تقویت کرده است.

معنی گرچه شب مشتاقان تاریک بود اما / نومید نباید بود از روشنی بامی

حرف ربط مرکب گرچه دلالت بر اگرچه، هرچند، با وجود اینکه، علیرغم اینکه و اگرچه چنین به نظر می رسد دارد. واژه شب نماد دیرینه ظلمات، تنهایی، فراق جانکاه، هجوم اندوه، خلوت اشک بار و دوران غربت عاشق در هجران است. کلمه مشتاقان جمع مشتاق، به معنای آرزومندان دیدار، عاشقان بی قرار، دلباختگان دردمند و شیفتگان بارگاه معشوق است. واژه نومید مخفف ناامید، به مفهوم مایوس، سرخورده، دل شکسته، بی انتها و قطع امید کرده از آینده دانسته می گردد. ترکیب اضافی روشنی بام به معنای طلوع فجر صادق، سپیده دم بامداد، روشنایی افق پگاه و آغاز سپیده روزی و وصال است.

هرچند که شامگاه عاشقان آرزومند و شیفته، سخت تیره، قیرگون، طولانی و پر از رنج و بی قراری فراق به نظر می رسد. این تاریکی چنان جان فرساست که گویی هرگز به انتها نخواهد رسید و اندوه هجران تا ابد پابرجا خواهد ماند. با وجود حاکمیت این سیاهی طاقت سوز، انسان سالک و شیدا هرگز نباید فروغ امید را در درون سینه خاموش سازد. باید با استواری باور داشت که در پی این شب دیجور، انتها نور درخشان صبحگاهی بر لبه بام رخ خواهد نمود. هیچ ظلمتی در این جهان ابدی نیست و شام یلدای هجران بی تردید به روشنایی روح بخش بامداد وصل پیوند خواهد خورد.

صنعت تضاد و تقابل درخشان و گسترده ای میان دو کلیدواژه شب تاریک و روشنی بام به زیبایی هرچه تمام تر تعبیه شده است. واژه شب استعاره مصرحه از روزگار محنت بار هجران و گرفتاری در گرداب تنهایی و سوز دلدادگی به شمار می آید. ترکیب روشنی بام استعاره مصرحه از فرارسیدن لحظه خجسته وصال، انتها اندوه ها و تابیدن نور فضل و دیدار معشوق است. در این بیت صنعت تمثیل در تشبیه احوال درونی عاشقان به چرخه طبیعت و توالی حتمی شب و روز موج می زند. مراعات نظیر پرمایه ای میان عناصر زمان و روشنایی مانند شب، تاریک، نومید، روشنی و بام چارچوب اندیشه بیت را ساخته است.

معنی سعدی! به لب دریا، دردانه کجا یابی؟ / در کام نهنگان رو، گر می طلبی کامی

واژه لب به معنای کرانه، ساحل، حاشیه، آب کنار و جایگاهی بی خطر در مجاورت دریای خروشان به کار می رود. کلمه دردانه به معنای مروارید گران بها، گوهر ناب، دانه مروارید غلطان و هر پدیده گران سنگ و ارجمند است. واژه کام در مصراع نخست به معنای دهان، حلقوم، گلوگاه و درون آرواره های گزنده و درنده جانوران دریایی است. کلمه نهنگ در متون کهن به نهنگ، تمساح، وال، جانوران بزرگ الجثه دریایی و خطرات مرگبار ژرفنای آب اطلاق می گردد. واژه کام در مصراع دوم به مفهوم آرزو، مقصود دل، مراد باطنی، کامیابی، بهره مندی و دست یافتن به وصال محبوب است.

ای سعدی، بر روی ساحل آرام و خشک دریا نشستن هرگز تو را به صید گوهرهای تابناک و مرواریدهای شاهوار نخواهد رساند. گوهرهای ارزشمند در دسترس افراد عافیت طلب و کناره گیر که از خیس شدن هراس دارند قرار نخواهد گرفت. اگر در سر هوای دستیابی به مقصودی والا داری و در پی رسیدن به مراد حقیقی و کامیابی بزرگ هستی، باید جسارت ورزی. پای در ژرفای آب های سهمگین بگذار و خویشتن را شجاعانه در دهان هیولاها و نهنگ های درنده امواج خطر بیفکن. دستیابی به غایت آرزوهای سترگ و شکوه جاودان وصال، تنها در گرو درنوردیدن خطرات مرگبار و استقبال بی پروا از بلاها است.

صنعت تجرید و التفات در خطاب ساختن تخلص سعدی جلوه گری می کند که شاعر از رهگذر آن خود و همه حقیقت جویان را هشدار می دهد. جناس تام یا هم نویسی کامل و هم صدایی هنرمندانه ای میان دو واژه کام (دهان) و کام (آرزو و مراد) طراحی شده است. جمله دردانه کجا یابی؟ متضمن صنعت استفهام انکاری است که بر ناممکن بودن رسیدن به هدف بزرگ با تن آسایی تاکید می کند. واژه دردانه استعاره از گوهر گران بهای کمال و وصال، و کام نهنگان استعاره از بلاهای بزرگ در مسیر طلب است. مراعات نظیر بی بدیلی میان الفاظ دریایی چون لب، دریا، دردانه و نهنگ تصویرسازی شکوهمند بیت را به غایت رسانده است.

نوشته های مشابه: ???? همه نوشته های پرونده معنی شعر سعدی خبرنگاران

معنی شعر کیست آن کش سر پیوند تو در خاطر نیست از سعدی

معنی شعر بیا بیا که مرا با تو ماجرایی هست از سعدی

معنی شعر ماه رویا روی خوب از من متاب از سعدی

معنی شعر گفتمش سیر ببینم مگر از دل برود از سعدی

معنی شعر وقتی دل سودایی می رفت به بستان ها از سعدی

معنی شعر گرم بازآمدی محبوب سیم اندام سنگین دل از سعدی