برآورد انی از ماندگاری 135 ساله ذخایر نفت ایران مشکل دارد

به گزارش مسافرت رو، خبرنگاران: یک محقق اقتصاد از دانشگاه استنفورد آمریکا در واکنش به تحلیل شرکت انی ایتالیا از آینده نفت ایران و دنیا گفت اعداد و ارقام ارائه شده از سوی این شرکت برپایه نسبت ذخایر به فراوری است که هر دو متغیر تغییر می نماید.

برآورد انی از ماندگاری 135 ساله ذخایر نفت ایران مشکل دارد

به گزارش خبرنگار مالی مسافرت رو، شرکت انی ایتالیا پیش بینی نموده است ایران تا 135 سال آینده نفت و تا 211 سال دیگر گاز داشته باشد. این محاسبه بر اساس میزان فراوری و حجم ذخایر در سال 2013 اجرا شده است. برای اطلاع از میزان صحت تحلیل و برآورد شرکت انی ایتالیا و نیز وضعیت آینده منابع زیرزمینی ایران و دنیا، مصاحبه­ ای با محمد مروتی، محقق پسادکتری اقتصاد از دانشگاه استنفورد آمریکا انجام داده ایم که متن آن را در ادامه می خوانید:

مسافرت رو: به نظر شما ایران برای 135 سال آینده نفت و 2 قرن آینده گاز دارد؟ پیش بینی شما از ذخایر آن چیست؟

مروتی: خیر، متأسفانه چندین اشکال مهم در این اعداد و ارقام وجود دارد. در تحلیلهایی که در خصوص صنعت نفت منتشر می­شود معمولا بخشی را به گزارش در خصوص نسبت ذخایر اثبات شده به فراوری اختصاص می­دهند که گه گاه بد تفسیر می­شود. مثلا اگر ذخایر شما 1000 بشکه باشد و شما سالی 50 بشکه فراوری کنید این نسبت برابر با 20 خواهد بود و این به آن معنی است که اگر هیچ چیز تغییر نکند شما تا 20 سال فراوری خواهید کرد. مساله مهم دقیقا همین جاست که این اعداد با فرض تغییر نکردن هیچ یک از متغیرها به خصوص میزان ذخایر اثبات شده و نرخ فراوری محاسبه می­شود. متخصصین صنعت نفت به خوبی می­دانند که این متغیرها در طول زمان به شدت تغییر می­کنند و برای همین اصولا این نسبت ذخایر اثبات شده به فراوری یک نسبت مهندسی ساده بوده و اصولا کسی در صنعت نفت از آن به عنوان عمر ذخایر یاد نمی­کند.

در خصوص ایران نسبت ذخایر اثبات شده به فراوری بنا بر مقدار فراوری سال 2013 حدود 135 سال تخمین زده شده است. نکته جالب توجه اینکه بر اساس همان گزارش شرکت انی، همین عدد در سال 2010 برابر 89 سال تخمین زده شده بود که در جدول زیر دیده می شود:

حال سوالی که مطرح می­شود این است که چطور با گذشت 3 سال فراوری نفت، بیش از 40 سال به این عدد افزوده شده است؟! بخش عمده جواب در کاهش شدید فراوری ایران در چند سال اخیر به دلیل تحریمها نهفته است به نحوی که فراوری متوسط روزانه بیش از یک میلیون بشکه (حدود 25%) در طی این 3 سال افت داشته است.

مسافرت رو: دیگر چه عواملی ممکن است به کم یا زیاد شدن این نسبت منجر شود؟

مروتی: همان گونه که از خود عبارت نسبت ذخایر اثبات شده به فراوری پیداست دو متغیر در معین آن موثرند: مقدار ذخایر اثبات شده و نیز نرخ فراوری. مثلا اگر به هر دلیلی نرخ فراوری شما ناگهان نصف شود، این عدد بلافاصله دو برابر می­شود! مشابه اتفاقی که برای ایران به دلیل تحریمها یا برای لیبی به دلیل انقلاب 3 سال پیش رخ داد.

بخش مهم­تر و پیچیده­ تر در فهم این نسبت به مفهوم ذخایر اثبات شده مربوط می­شود. شرح آنکه ذخایر اثبات شده آن بخشی از ذخایر نفتی کشف شده گفته می شود که با تکنولوژیهای موجود و در قیمتهای فعلی جهت استخراج صرفه مالی داشته باشند. معمولا 70-80 درصد از نفت موجود در یک مخزن نفتی با تکنولوژیهای فعلی برای استخراج به صرفه نیست و در عمق زمین مدفون می ماند. به این ترتیب کشف تکنولوژیهای جدید می تواند باعث افزایش ذخایر اثبات شده شود. علاوه بر آن تحولات قیمتها نیز می تواند میزان ذخایر را افزایش دهد چرا که در بسیاری از ذخایر نفتی کشف شده ممکن است هزینه های استخراج به قدری زیاد باشد که مثلا در قیمت 50 دلار بر بشکه، آن مخزن به صرفه نباشد و جزو ذخایر اثبات شده به حساب نیاید ولیکن با افزایش قیمت به مثلا 100 دلار، مخازن قابل استخراج از میان همان ذخایر کشف شده افزایش می یابد. از سوی دیگر، خود افزایش قیمت باعث تشویق کشورها جهت افزایش فعالیتهای اکتشافی می شود که این عموما باعث کشف منابع جدید می شود. لذا به خلاف تصور رایج که حجم ذخایر اثبات شده باید منطقا در طول زمان کاهش یابد، آنچه در بازار نفت مشاهده می شود در واقع افزایش ذخایر اثبات شده در طول زمان است!

مسافرت رو: به این ترتیب نسبت ذخایر اثبات شده به فراوری را چگونه باید تفسیر کرد؟

مروتی: باید در نظر داشت که عددی که به عنوان نسبت ذخایر به فراوری که گهگاه به عنوان ملاکی برای عمر باقی مانده ذخایر دنیا گزارش می شود صرفا یک عبارت مهندسی بوده و به هیچ وجه بیانگر بعد مالی مساله نیست. مثلا این نسبت برای مجموع ذخایر کره زمین در سال 1980 برابر 30 بوده است. با استناد به این عدد می توان گفت که در سال 1980تخمین زده می شد که نفت خام دنیا در حوالی 2010 به سرانجام برسد ولی این به شرطی است که همه چیز ثابت باشد. اینک تخمینها بر آن است که با وجود بیش از 33 سال استخراج از ذخایر نفتی، همچنان بیش از 50 سال دیگر از عمر این ذخایر باقی مانده است. در واقع این عدد یک معیار بسیار سرانگشتی است که صرفا با فرض ثابت بودن همه چیز از جمله تکنولوژی استخراج و قیمت و میزان فراوری در زمانهای بلند مدت محاسبه می شود که هر سه این فروض در گذر زمان دستخوش تحولات جدی می شوند و لذا، این عدد در طول زمان در حال افزایش بوده است.

مسافرت رو: در خصوص گاز طبیعی هم گزارش این عدد 211 سال را برای نسبت ذخایر به فراوری گزارش نموده بود. نظرتان در خصوص این عدد چیست؟

مروتی: این نسبت هم، مشابه نسبت متناظر نفت خام است که نباید با عمر مخازن اشتباه گرفته شود. به علاوه مقایسه این عدد برای کشورهای مختلف در طول زمان جالب توجه است. جدول زیر از گزارش این نسبت را برای 10 کشور نشان می دهد:

اتفاقا نکته جالب توجهی از جدول فوق در خصوص کشورهای صاحب ذخایر گاز استنباط میشود. نسبت ذخایر به فراوری برای ایران در سال 2005 حدود 277 سال و برای قطر 539 سال بوده است. در سال 2013 همین عدد برای قطر از 539 سال به 146 سال کاهش یافته است. آیا قطریها باید از این تغییر مسرور باشند یا ناراحت؟ با یک نگاه ساده انگارانه ممکن است تصور شود که آنها باید از اینکه فراوری گاز آنها 4 قرن(!) زودتر سرانجام میگیرد ناراحت باشند، در حالی که واقعیت امر خلاف این است. کاهش این نسبت ناشی از افزایش شدید فراوری قطریها از میدان پارس جنوبی در طول 8 سال اخیر بوده است به نحوی که فراوری قطر از این میدان مشترک بیش از سه ونیم برابر شده است و برای همین چون مخرج کسر بزرگ شده، نسبت ذخایر به فراوری برای قطر به شدت کاهش یافته است.

اما در این سوی خلیج فارس و در شرایطی که فراوری گاز قطر از پارس جنوبی بیش از سه و نیم برابر شده است، فراوری گاز ما از این میدان مشترک کمی بیش از یک و نیم برابر شده است. برای همین است که تغییرات نسبت ذخایر به فراوری برای ایران به اندازه قطر چشمگیر نبوده است.

مسافرت رو: آیا به واقع نفت آمریکا تا 10 سال آینده تمام می شود؟ پیش بینی شما از این ذخایر چیست؟

مروتی: بسیار بعید می دانم. چرا که همانطور که پیشتر گفتم با پیشرفت تکنولوژی روشهای جدید استخراج توسعه می یابد که بخشهایی از ذخایر نفت را که پیش از این به صرفه نبود قابل استخراج و دارای صرفه می نماید. به این ترتیب بعید است که ده سال دیگر منابع آمریکا سرانجام یابد کما اینکه این نسبت در سال 2000 برابر با 8 بوده است. اگر قرار بود آن عدد به معنای عمر ذخایر باشد آنگاه در سال 2008 باید فراوری نفت در آمریکا متوقف می شد. در حالی که الان بعد از 14 سال نه تنها هنوز فراوری متوقف نشده، که نسبت ذخایر به فراوری امریکا الان به 10 سال رسیده است.

مسافرت رو: یعنی این نسبت برای همواره قرار است زیاد شود؟!

مروتی: طبیعتا نه! چون بالاخره منابع فسیلی تجدید ناپذیر هستند و از لحاظ منطقی فراوری از آنها روزی متوقف خواهد شد. ادعای اصلی من این است که به جای انجام این تقسیم ساده و اشتباه دریافت نسبت ذخایر به فراوری به جای عمر ذخایر، باید تحلیلهای عمیق تر و روشهای عالمانه تری اتخاذ کنیم. به علاوه تحلیل عمر مخازن یک کشور بدون در نظر دریافت بازارهای دنیای نیز امری اشتباه است. از آن گذشته در خصوص هر کشور هم باید به توزیع مخازن متعارف و غیرمتعارف و انواع مخازن و عمر آنها و… هم توجه کرد و از چنین ساده سازیهایی اجتناب کرد. این روشهای پیچیده تر نشان میدهند که عمر مخازن آمریکا تقریبا در هر سناریویی بسیار بیشتر از ده سال خواهد بود.

نکته ای که در حاشیه قابل ذکر است اینکه همان طور که می دانید الان در آمریکا مجموع فراوری نفت خام و میعانات گازی از فراوری نفت خام عربستان بیشتر است و آمریکا به زودی بزرگترین فراوری کننده نفت خام خواهد شد. البته آمریکا بزرگترین مصرف کننده هم هست و هنوز بیش از 7 میلیون بشکه نفت در روز وارد می نماید.

گفت وگو از: مریم سلیمی

منبع: تسنیم
انتشار: 21 آذر 1398 بروزرسانی: 6 مهر 1399 گردآورنده: mosaferatro.ir شناسه مطلب: 632

به "برآورد انی از ماندگاری 135 ساله ذخایر نفت ایران مشکل دارد" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "برآورد انی از ماندگاری 135 ساله ذخایر نفت ایران مشکل دارد"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید